جشن و رقص سماع

مراسم بزرگداشت حضرت مولانا همه ساله به مدت ۷ روز به انجام می رسد. این مراسم که از ۱۰ تا ۱۷ دسامبر ادامه دارد در شهر قونیه برگزار می شود. از جمله برنامه هایی که در این مراسم وجود دارد: پخش موسیقی های عرفانی، حرکات سماع در جهت مدح پروردگار و همینطور سخنرانی هایی به منظور شناخت این شاعر بزرگ ایرانی انجام می شود. همه ساله گردشگران زیادی برای تماشای مراسم بزرگداشت مولانا به شهر قونیه سفر می کنند. که ایرانیان در سدر آنها قرار دارند.

مراسم سماع را پیروان مذهبی مولانا هر شب در سالن مرکز فرهنگی مولانا برگزار می کنند به صورت فرضی مرکزی را به منظور خورشید در نظر می گیرند و افرادی به دور آن همانند گردش سیاره ها بر روی مدار به دور خورشید می چرخند. حالت دست ها در حرکات سماع یکی به سمت بالا (آسمان) و دیگری به سمت پایین(زمین) قرار می گیرد که این معنای دریافت انرژی های مثبت از آسمان و دفع انرژی های منفی به سمت زمین است.

سماع یا چرخش دراویش نام رقصی است مخصوص اهل تصوف (درویشی یا عرفان (نوعی طریقت اسلامی) ) و در لغت به حالتی هیجانی اطلاق می شود که به عرفا در مسیر سیر و سلوک عرفانی دست می دهد، حالتی که از خود بی خود و به پروردگار نزدیک تر می گردند. از نظر لغوی هم سماع به معنای آوایی گوش نواز و خواندن آوازی عرفانی می باشد. به مراسم سماع روز عروسی ( Seb-i Arus ) هم می گویند و با این نام هم شناخته می شود.

نام جشن سماع که امروزه در قونیه برپا می شود و ۱۰ روز نیز ادامه دارد از همین کلمه الهام گرفته شده است. در این مراسم درویش ها با لباس های بلند و سفید رنگ و کلاه های باریک و بلندشان که اغلب تیره رنگ هستند به یاد مولانا و عقایدش می چرخند و می چرخند… آن قدر که فردی عادی اگر آن قدر به دور خود بگردد قطعا سرش گیج می رود و زمین خواهد خورد.

نکته ی جالب در رابطه با لباس درویش ها این است که لباس بلند و سفیدشان نماد کفن و مرگ است و کلاه بلند و تیره رنگشان سمبل سنگ قبر می باشد و آن ها حتی با ظاهرشان نیز خداوند و مرگ را به یاد تماشاگران می اندازند.

این اعمال به دلیل آشنایی و نمودی کوتاه از حال و هوای روحانی و آسمانی سماع انجام می شود. سماع دنیایی دیگر است؛ جهانی ماورا الطبیعی که هرکسی نمی توان به آن داخل شود، حالتی که عرفا در هنگام سماع دارند شبیه به حسی است که پس از چندین بار چرخیدن دور خود به وجود می آید، احساس گیجی توام با جدا شدن نسبی روح از بدن که عارف و سالکان در آن حالت به خداوند نزدیک می شدند و حالتی ربانی پیدا می کردند.

مولانا جلالدین بلخی در رابطه با سماع گفته است:

چه سماع است که جان رقص کنان می گردد                                  چه صفیر است که دل بال زنان می آید

به وجود آمدن جشن سماع تنها ریشه در عقاید عرفانی مولانا جلال الدین بلخی داشت و درویشان چرخیدن به صورت هماهنگ با یکدیگر را روشی برای نزدیک شدن به حالت سماع مولانا می دانند.

این مراسم همراه با نواختن نی و زدن دف همراه است که حسی کاملا عرفانی را به مخاطبین القا می نماید. به طور کلی می توان گفت از رقص سماع به عنوان وسیله ای برای رسیدن به پروردگار و حالات عرفانی یاد می شود. همچنین برخی از رقص سماع با عنوان اسلام مدرن یاد می کنند که آن هم ریشه در حالتی دارد که به عارفان در حین چرخیدن القا می شود.

ابتدای مراسم

در روزهای ابتدایی جشن سماع سالکان و عارفان به خواندن شعر و سرودهای هماهنگ می پردازند و در روزهای بعدی مراسم با رقص و دف زدن همراه است به این صورت که عارف ها به صف وارد مجلس می شوند، همگی لباسی بلند و سفید رنگ و شنلی به رنگ سیاه همراه دارند. در ابتدای صف عارفی که مقام بالاتری دارد می ایستند و عارف ها گرداگرد صحن رقص می ایستند.

در حین مراسم

عارفان شنل های سیاه رنگ را به سویی پرتاب می کنند و یکی یکی وارد مجلس رقص می شوند و می چرخند و می چرخند. شاگرادان به دور خود  و هم زمان به دور رهبرشان می چرخند. رهبر در مرکز رقص قرار می گیرد نمایی مانند گردش سیارات به دور خورشید.

نکته ی جالب این است که چشمان همه ی عارفان در طی رقص بسته است و آن ها آن قدر حرفه ای و ماهرند که با چشمانی بسته تمامی مراسم را برپا می کنند و هیچ خطایی از آن ها سر نمی زند.

آرام آرام شکل چرخش رقاصان تغییر می کند؛ یک دستشان به سوی آسمان و دست دیگرشان به سمت زمین می رود و گردنشان را کمی خم می کنند و همچنان می چرخند و می چرخند… این حرکت نمایان گر این است که انسان نقشی در جهان هستی ندارد و تنها آن چه خداوند می خواهد را از آسمان ها می گیرد و به زمین می رساند مانند یک رابط ساده.

هرچه مراسم و چرخش ها ادامه پیدا می کند دست درویشان بازتر و بازتر می شود و رو به خدا می رود و گردن ها کج و کج تر می شوند و باز هم درویشان تعادلشان را از دست نمی دهند و به چرخش ادامه می دهند، اغلب این رقص ۳۰ دقیقه به طول می انجامد و آن ها پس از ۳۰ دقیقه می ایستند اما گردش نیم ساعته با چشمانی بسته و حفظ تعادل کار بسیار دشواری است که تنها در رقص سماع دیده می شود. رقصی که حتما باید حضوری آن را بنگرید تا عمق زیبایی و حس عارفانه اش را درک کنید

پایان مراسم

درویشان همچنان در حال چرخیدن و رقص هستند و ناظران را هم مجذوب خود کرده اند. با چشمانی بسته می چرخند و می چرخند، در پایان مراسم به یک باره و هم زمان همه ی دراویش چشم هایشان را باز می کنند و باز هم هیچ لغزشی از هیچ کدام آن ها سر نمی زند، آن ها به تمامی حرکاتشان کاملا مسلط هستند.

گشودن به یکباره ی چشم ها نشان دهنده ی رسیدن به اوج هیجان و رسیدن به پایان مرحله ی سماع است، تجربه ای باور نکردنی که حتما باید با چشم ببینید تا میزان دقت و از خود به خود شدن عارفان را درک نمایید.

در تمامی مراحل رقص عارف یا دو عارف اعظم که رهبر دیگران هستند با ریتم و نماهنگ آرام تری تنها به دور خود می چرخند تا مراسم پایان پذیرد، عارف های رهبر با لباس های تیره رنگ و سیاهشان در تمامی طول مراسم رقص قابل شناسایی هستند.

رنگ سیاه لباس عارف ها نشان دهنده ی اموال و تعلقات دنیوی می باشد تعلقات پوچی که باید آن ها را دور ریخت و به زندگی روحانی پناه برد، این عارفان هم در پایان مراسم لباس های سیاهشان را از تن در می آورند و مراسم به اتمام می رسد.

آشنایی با حرکات رقص سماع

تا اینجا کمی در قسمت در حین اجرای مراسم با برخی از حرکات رقص و معانی آن ها آشنا شدیم اما برخی از حرکت های درویشان از قلم افتاده که در اینجا به آن ها خواهیم پرداخت. با دیدن رقص سماع شاید به نظر آید که تعدادی فرد تنها دور خود می گردند اما اگر با دقت بیشتر به حرکات آن ها توجه کنید می توانید حرکت های ریز دیگری را هم ببینید که هریک معنای خاصی دارند حرکاتی مثل:

چرخیدن به دور خود: به معنای وجود پروردگار در تمامی جهات و جوانب زندگی است.

کوبیدن پا بر زمین: اشاره به لگد مال کردن و زیر پا له کردن خواسته های نفسانی می باشد.

پریدن: نشانه ی شادی، ذوق و خوشحالی عارف در زمان رسیدن به ملکوت دارد.

باز کردن دست ها: این حرکت نشان می دهد که عارف خاستار رسیدن به محبوب و وصال یار است و بی صبرانه منتظر می باشد.

در حقیقت تمامی حرکت هایی که در این رقص انجام می شود نمایان گر از خود بی خود شدن و مهم جلوه ندادن صفات و خصایص انسانی و اهمیت بارز و اساسی پروردگار می باشد و تک تک کارهایی که عارفان در این رقص انجام می دهند دارای معنای خاصی است.

یکی از نکات دیگر در رابطه با رقص سماع این است که در طی مراسم عارف ها با چشمان بسته چهار بار به یک دیگر درود می فرستند درودی که با کلام بیان نمی شود و تنها با حرکات است که هر یک از این درود ها نشان گر یکی از عقاید عرفانی و صوفی است.

تورهای قونیه

دیدنی های مرتبط

رزرو پرواز های مرتبط

هتل های قونیه

نقشه گوگل

فیلتر دسته:

فیلتر درجه هتل:

فیلتر وضعیت تور:

فیلتر پیشنهادهای ویژه:

فیلتر دسته:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *